Waarom is omslaan gevaarlijk?

Val je in water kouder dan 20 °C? Dan is niet onderkoeling, maar de Cold Shock het eerste en grootste gevaar. Binnen enkele seconden reageert je lichaam extreem op de kou, wat fataal kan zijn.

 Actuele watertemperatuur Leiden

Wat gebeurt er met je lichaam?

• Oncontroleerbare ademhaling: Je krijgt een schrikreflex waardoor je naar adem hapt. Dit lijkt op hyperventilatie en geeft het beangstigende gevoel dat je luchtweg wordt afgesloten.
• Gevaar voor verdrinking: Door de ongecontroleerde ademhaling slik je onbedoeld grote hoeveelheden water in via je mond of neus.
• Hartbelasting: Je hartslag versnelt zo plotseling dat dit bij kwetsbare personen kan leiden tot een hartstilstand.
• Hevige pijn: De intense kou op je huid veroorzaakt een directe pijnprikkel door je hele lichaam.

Hoe overleef je een cold shock?

Een cold shock duurt meestal een paar minuten. Daarna wordt je ademhaling weer rustiger, mits je je hoofd boven water weet te houden.

1. Draag een reddingsvest: Dit is je belangrijkste levensverzekering. Het vest houdt je gezicht boven water, zelfs als je door de schok niet meer kunt zwemmen of het bewustzijn verliest.
2. Vecht niet tegen de schok: Probeer niet direct weg te zwemmen. Focus je volledig op het boven water houden van je hoofd totdat je ademhaling onder controle is.
3. Hoe kouder, hoe heftiger: Onderschat de temperatuur niet; ook bij 15 °C is de reactie van je lichaam al extreem.

De Britse hoogleraar Mike Tipton legt uit wat je moet doen.

Omgeslagen? Dit is wat je moet doen:

Als je in het water belandt, telt elke seconde. Volg dit stappenplan om jezelf en je team in veiligheid te brengen.

• Direct in het water: Focus op ademhaling

  Raak niet in paniek. Breng eerst je ademhaling onder controle (bekijk de video hieronder voor de techniek). Pas als je rustig ademt, kun je gericht handelen.

• De boot is je reddingsvlot

  Blijf bij de boot! Klim of hang op de boot, zodat je vitale organen (je romp) zo ver mogelijk uit het koude water komen.
  • Belangrijk: Zelfs op een omgeslagen boot verlies je veel minder warmte dan wanneer je volledig in het water ligt.

• Redding en hulpdiensten

  • Bel 112: Doe dit direct zelf of vraag omstanders om hulp in te schakelen.
  • Geef noodsignalen: Trek de aandacht van voorbijgangers.
  • Kies voor veiligheid: Red altijd eerst jezelf en je ploeggenoten. Laat de boot of spullen achter; die kunnen later door anderen worden opgehaald.
  • Wachten op hulp: Behoud warmte

• Moet je in het water wachten?

  • Bespaar energie en beperk warmteverlies:
  • Maak jezelf klein: Trek je knieën op en houd je armen tegen je lichaam.
  • Zoek elkaar op: Ben je met meer mensen? Kruip zo dicht mogelijk tegen elkaar aan. Dit houdt de lichaamswarmte vast en maakt jullie beter zichtbaar voor hulpdiensten.

• Op de kant

  • Ga direct uit het water en probeer de kant op te komen. Zodra je uit het water bent:
  • Houd de warmte vast: Vraag omstanders direct om jassen of dekens.
  • Blijf rustig: Beweeg niet onnodig veel als je zwaar onderkoeld bent.
  • Slachtoffer helpen? Is er iemand onderkoeld? Kijk op onze pagina [Onderkoeling] hoe je op de juiste manier hulp verleent zonder het risico te vergroten.

Onthoud de 1-10-1 regel: het kan je leven redden

1 minuut: Controleer je ademhaling

Zodra je het koude water raakt, krijgt je lichaam een enorme schok. Dit kan leiden tot een ongecontroleerde snikreflex of hyperventilatie, waarbij je onbedoeld water binnenkrijgt via je mond of neus.

• Wat te doen: Concentreer je op je ademhaling. Probeer rustig te worden en houd je hoofd boven water. Deze fase duurt ongeveer één minuut.
  
  

10 minuten: Kom gericht in actie

Na de eerste minuut heb je ongeveer tien minuten de tijd voordat je spieren en zenuwen door de kou minder goed gaan functioneren. Je krijgt last van rillen, kippenvel en blauwe lippen.

• Wat te doen: Gebruik deze tijd voor zinvolle actie. Klim terug op de boot, zwem naar de kant of probeer ergens op te klimmen.
• Let op: Hoe kouder het water, hoe korter deze fase. In water van 5°C heb je vaak maar 5 minuten aan effectieve bewegingstijd.
  
  

1 uur: Voorkom bewusteloosheid

De laatste '1' staat voor één uur. In deze fase raakt je lichaam zwaar onderkoeld. Je bloed stroomt weg uit je armen en benen om je vitale organen (hart, longen en brein) warm te houden. Je verliest coördinatie en kunt 'dronken' overkomen.

• Cruciaal bij redding: Haal je iemand uit het water die in deze fase zit? Houd het slachtoffer altijd horizontaal.
• Waarom? Als je iemand rechtop zet, zakt het bloed plotseling naar de benen. Dit veroorzaakt een levensgevaarlijke bloeddrukval waaraan het slachtoffer direct kan overlijden.

Actuele watertemperatuur in Nederland