Onderkoeling: herkennen en handelen

1. Lichte onderkoeling (Lichaamstemperatuur < 35°C)

Het lichaam is nog hard aan het werk om zelf warmte op te wekken.

Wat stel je vast?

• Oncontroleerbaar rillen.
• Koude, bleke huid en blauwe lippen of oren.
• Snelle ademhaling die langzaam overgaat in een oppervlakkige ademhaling.
• Vermoeidheid en suffigheid.

Wat doe je?

1. Zoek beschutting: Breng het slachtoffer naar een warme omgeving.
2. Droog kleden: Trek natte kleding uit, droog het slachtoffer af en trek warme, droge kleren aan.
3. Isoleren: Gebruik dekens om de warmte vast te houden.
4. Energie: Geef een warme, suikerrijke drank (geen alcohol!).
5. Beperk beweging: Laat het slachtoffer rusten om de kerntemperatuur stabiel te houden.
6. Let op: Geen warm bad of warme douche; dit kan de bloeddruk gevaarlijk verstoren.

2. Ernstige onderkoeling (Levensbedreigend)

Dit is een medisch noodgeval. Vitale organen, zoals het hart, kunnen stoppen met functioneren.

Wat stel je vast?

• Het rillen stopt: Dit is een zeer ernstig teken; het lichaam is uitgeput.
• Stijve spieren en verminderde reflexen.
• Dalend bewustzijn of bewusteloosheid.
• Zeer trage hartslag en ademhaling.

Wat doe je?

1. BEL DIRECT 112.
2. Houd het slachtoffer horizontaal: Verplaats het slachtoffer zo min mogelijk. Elke beweging kan koud bloed naar het hart laten stromen, wat een hartstilstand kan veroorzaken.
3. Verwijder natte kleding: Knip kleding indien nodig voorzichtig los om beweging te voorkomen.
4. Isolatiedeken: Wikkel de persoon in een deken of isolatiedeken (goudkleur aan de buitenkant om warmte binnen te houden).
5. Niets toedienen: Geef absoluut geen eten of drinken.

De gevoelstemperatuur is de temperatuur die dezelfde afkoeling veroorzaakt bij windstil weer. Deze temperatuur is mede afhankelijk van de windsnelheid. Een verschijnsel dat volgens het KNMI bekendstaat als windchill.

Er bestaan verschillende manieren om de gevoelstemperatuur te berekenen. Het algemene doel is om een maat te vinden voor de afkoeling van het menselijk lichaam als gevolg van omgevingsomstandigheden zoals luchttemperatuur, windsnelheid en luchtvochtigheid (en soms ook zonnestraling). Omdat de afkoeling efficiënter verloopt als lucht beweegt, is windsnelheid een belangrijke parameter.

JAG/TI-methode

Het KNMI maakt gebruikt van de zogenaamde Joint Action Group on Weather Indices (JAG/TI)-methode, een ingewikkelde formule die in Canada is ontwikkeld. Deze aanpak is gebaseerd op het warmtetransport van het lichaam naar de huid. De gevoelstemperatuur (GT) wordt berekend op basis van de luchttemperatuur (T) op 1,5 meter en de windsnelheid (W) op 10 meter hoogte, volgens de officiële JAG/TI-formule:
GT = 13,12 + 0,6215 T - 11,37(3,6W)^0,16 + 0,3965T(3,6W)^0,16

De tabel laat zien welke invloed de wind heeft op je gevoelstemperatuur bij een bepaalde buitentemperatuur. De oranje kleur geeft aan wanneer het stoplicht op oranje springt (vanaf -2 Celcius).